Module 1 — Boven en onder water

Wat je ziet, is het topje

Gedrag zie je meteen. Maar onder water zit meer: gedachten, gevoelens en behoeften. De lijn tekent het voor je.

Module 1 — Boven en onder water

Aanleiding of oorzaak?

Boven water: de druppel van nu. Onder water: wat er al speelde. De ruiten zweven uit elkaar — de exploded view uit het merk.

Module 1 — Boven en onder water

Boven water: het gedrag

Iemand reageert fel als zijn aanvraag wordt afgewezen. We duiken onder de waterlijn…

gedachten"dit is oneerlijk — niemand helpt mij"
gevoelensonmacht · schaamte · angst
behoeftengehoord worden · grip houden
de oorzaakgeldzorgen en een slechte nacht — de afwijzing was de druppel
Mini-case — publieke balie

De druppel

Een man staat aan de balie. Zijn aanvraag wordt afgewezen.

Hij reageert fel. Dat is wat jij ziet.

Die ochtend: slecht geslapen.

Al weken: geldzorgen.

De afwijzing was niet de oorzaak. Het was de druppel.

Wat zie jij?

Een man reageert fel aan de balie.

En wat zie je níet?

slecht geslapengeldzorgenonmachtde druppel
Module 1 — Boven en onder water

Aanleiding ≠ oorzaak

De druppel valt nú — maar de emmer was al vol. Vraag je af wat er al speelde.

Module 1 — Boven en onder water

Kijk onder de waterlijn

Beweeg over de lagen. Hoe dieper je kijkt, hoe beter je het gedrag begrijpt.

Het gedrag — iemand reageert fel. Dít zie je.
gedachten"Dit is oneerlijk. Niemand helpt mij."
gevoelensOnmacht. Schaamte. Angst.
behoeftenGehoord worden. Grip houden op de situatie.
WAT JE ZIET

Iemand reageert fel.

WAT JE NIET ZIET
Een slechte nacht.
Geldzorgen.
Onmacht.
Module 1 — Drie soorten agressie

Het Breinhuis

Je brein heeft drie delen — en elk deel hoort bij een ander soort agressie. Het huis licht op, laag voor laag.

Hoe lager in het brein, hoe minder controle.
Module 1 — Drie soorten agressie

De trap van controle

Hoe lager in het brein, hoe minder controle iemand heeft over zijn gedrag.
Module 1 — Drie soorten agressie

Drie lagen, drie soorten

Verstand, emotie, instinct. De lagen schuiven uit elkaar — en elke laag heeft zijn eigen soort agressie.

Module 1 — Wat heeft iemand nodig?

Drie basisbehoeften

Autonomie

"Ik mag zelf kiezen."

Neem je iemands keuze weg, dan raak je deze behoefte — ook als je goed bedoelt.

Competentie

"Ik kan het."

Niemand wil zich dom of onmachtig voelen. Zeker niet waar anderen bij zijn.

Verbondenheid

"Ik hoor erbij."

Buitengesloten worden doet pijn — en die pijn zoekt een uitweg.

Wordt een behoefte geraakt, dan komt er spanning. En spanning kan omslaan in emotie of agressie.
Module 1 — Wat heeft iemand nodig?

Van behoefte naar gedrag

Een behoefte wordt geraakt. De spanning loopt op. En op een gegeven moment slaat spanning om — in emotie of agressie.

spanningemotie / agressie

Boven de stippellijn is het geen "lastig gedrag" meer — het is een boodschap die eruit móét.

Zie je de spanning vroeg, dan kun je er nog iets mee.
Mini-case — zorg

Een cliënt wil zélf zijn jas pakken

Het duurt lang. Jullie moeten zo weg. Wat doe jij?

Jij pakt de jas voor hem

Hij wordt boos. Niet om de jas — om de keuze die hij kwijt is. Je raakte zijn autonomie.

Hij pakt de jas zelf

Het duurt langer. Maar hij houdt de regie — en blijft rustig. De behoefte is vervuld.
beweeg over een keuze
Verwerking — na de video

Zet het gedrag op zijn plek

Drie situaties uit de praktijk. Kijk hoe ze in de matrix landen — straks doe je dit zelf, door te slepen.

  • iemand klaagt en vloekt
  • iemand slaat op de balie
  • iemand pakt je vast
De agressiematrix — richting × ernst
Verwerking — na de video

 

De agressiematrix — richting × ernst
 

Denk terug aan jouw laatste lastige situatie.

Wat zat er onder het gedrag?
Neem 20 seconden
Gedrag is geen probleem dat je moet oplossen.
Gedrag is een boodschap
die je mag begrijpen.
Zorg & welzijn

Een bewoner gooit zijn beker weg zodra de dagplanning verandert.

Geen plan — frustratie. Hij kan even niet uit zijn woorden komen.
Publieke sector

Een man slaat op de balie: "Dit duurt nu al een uur!"

Onder de boosheid: onmacht. Hij voelt zich niet gehoord.
Onderwijs & beveiliging

Een bezoeker zonder pasje wil tóch naar binnen — en verheft zijn stem.

Bewust gedrag om iets voor elkaar te krijgen: instrumenteel.

Spanning is besmettelijk.
Kalmte ook.

Voordat je de ander kunt helpen rustig te worden, is er één ding belangrijker: jij zelf.
Daarover gaat module 2 — Jezelf